"वारी ही फक्त पंढरपूरची यात्रा नसते; ती सत्य, न्याय आणि माणुसकीच्या शोधाची अखंड वाटचाल असते."

आषाढी एकादशी आली की लाखो वारकरी "ज्ञानोबा-तुकाराम"चा गजर करत विठुरायाच्या भेटीसाठी पंढरपूरकडे निघतात. त्यांच्या पायांवरील फोड, अंगावरचा पाऊस आणि उन्हाची तमा न बाळगता ते फक्त एका श्रद्धेने चालत राहतात विठ्ठल भेटेल.

परंतु आज भारतात आणखी एक वारी सुरू आहे.

एक वारी पंढरपूरकडे आहे, तर दुसरी न्यायाच्या शोधात दिल्लीकडे. एका बाजूला भक्तीचा मार्ग आहे, तर दुसऱ्या बाजूला लोकशाहीच्या मूल्यांसाठीचा संघर्ष. दोन्ही वाटा वेगळ्या असल्या तरी त्यामागची भावना एकच आहे. सत्याचा विजय आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज.

विठ्ठलाच्या विटेवर उभा असलेला देव हा केवळ मंदिरापुरता मर्यादित नाही. तो प्रत्येक त्या व्यक्तीमध्ये आहे जी अन्यायाला प्रश्न विचारते, जी समाजाच्या भल्यासाठी उभी राहते आणि जी स्वतःच्या स्वार्थापेक्षा राष्ट्राच्या भविष्यास महत्त्व देते.

आज अनेक तरुण, विद्यार्थी आणि जागरूक नागरिक आपल्या देशाच्या भविष्यासाठी आवाज उठवत आहेत. त्यांची लढाई कोणाविरुद्ध नसून अन्याय, भ्रष्टाचार आणि चुकीच्या व्यवस्थेविरुद्ध आहे. लोकशाहीमध्ये प्रश्न विचारणे हा गुन्हा नसून नागरिकाचा अधिकार आहे.

वारी आपल्याला शिकवते की प्रवास कितीही कठीण असला तरी ध्येय सोडायचे नसते. वारकरी हजारो किलोमीटर चालतात कारण त्यांना विश्वास असतो की प्रत्येक पावलागणिक विठ्ठल जवळ येतो. त्याचप्रमाणे समाजात न्याय आणि परिवर्तन घडवण्यासाठीही संयम, चिकाटी आणि धैर्य आवश्यक असते.

आज गरज आहे ती भक्ती आणि जबाबदारी यांचा संगम घडवण्याची. देवासमोर नतमस्तक होतानाच समाजातील चुकीच्या गोष्टींविरोधातही तितक्याच निर्धाराने उभे राहण्याची. कारण खरी भक्ती ही केवळ आरतीत नसते; ती सत्याची बाजू घेण्यातही असते.

आषाढी वारी आपल्याला एक महत्त्वाचा संदेश देते. एकट्याने चालणारा प्रवासी थकतो, पण एकत्र चालणारी वारी इतिहास घडवते. समाजही तसाच बदलतो. जेव्हा जागरूक नागरिक एकत्र येतात, तेव्हा परिवर्तन अटळ होते.

© महेश मधुकर चव्हाण – सर्वाधिकार राखीव.